جارناما ورىنى250x250
«ۋاقىت ويىعىنىڭ» قانداي قۇپياسى بار؟
2016-03-03 01:38:39   كەلۋى:agwgay.com   جازۋشى:agwgay

وتكەن اپتادا ۇلىبريتانيانىڭ «Guardian» باسىلىمىندا ەلدى دۇرلىكتىرگەن ءبىر سەنساتسيالىق وقيعا جاريالاندى. وندا تاۋ ەتەگىندە مال جايىپ جۇرگەن باقتاشىنىڭ وقىس وقيعاعا تاپ بولعانى ايتىلعان.

 وقيعا بىلاي بولسا كەرەكتى: «الىسقا ۇزاڭقىراپ كەتكەن قوي-  ەشكىنى قايىرماق بولىپ باقتاشى لەون ەرتەدە قازىلىپ، تەك سۇلباسى عانا قالعان ارىقتان سەكىرىپ وتەدى. ويتكەنى قوي- ەشكى ارىقتان ار جاعىندا جايلىپ جاتقان ەدى. ارىقتان اتتاپ، ارعى بەتكە وتكەنى سول ەدى، لەوننىڭ كوز الدىنا بىردەن الاپات سوعىس الاڭى ەلەستەپ جۇرە بەرىپتى. ءبىرىن ءبىرى نايزامەن سۇققىلاپ، قىلىشپەن تۋراپ جاتقان ەرتە زامان ساربازدارى. مايدان الاڭى - قىزىل الا قان. ءبىراق سوعىس دىبىسسىز ءجۇرىپ جاتىر. داۋىس ەستىلمەيدى. سوعىسىپ جاتقاندار اعىلشىندار مەن شوتلاندىقتارعا ۇقسايدى. لەون اعىلشىنداردىڭ شوتلاندىقتاردى باسىپ الۋ كەزىندەگى ياعني 1600 - جىلداردىڭ ورتاسىنداعى ءبىر ءىرى سوعىس شىعار دەپ توپشىلاپ ۇلگەردى. كەنەت ءبىر قولى شابىلىپ، قانى اتقىلاعان، ەكەنشى قولىندا ايبالتا ۇستاعان سارباز بۇعان تۇرا ۇمتىلادى. جان داۋىسى شىققان لەون ارىقتان كەرى سەكىرسە كەرەك. سول- اق ەكەن، الگى كورىنىس كوزدەن عايىپ بولىپتى. ءوز- وزىنە كەلگەن سوڭ لەون اۋلداستارىنا بولعان جايدى ايتىپ بەرەدى. سۇيتسە بۇل وقيعانى تالاي ادام باسىنان وتكەرىپتى. ولاردىڭ ايتۋىنشا وقيعا 1652 - جىلى اعىلشىندار شوتلاندىقتاردى باسىپ الىپ، وزىنە باعىندىرۋ كەزىندەگى ءبىر سوعىس بولسا كەرەك. ارنايى شاقىرىلعان عالىمدار، باسپا ءسوز وكىلدەرى وقيعانى سارالاي كەلە، بۇل ەرتەدە بولعان سوعىس، وسى جىرانىڭ ءبىر نۇكتەسىندە (جادىندا) ساقتالىپ قالعان دەگەن قورتىندىعا كەلگەن. ارا -  تۇرا سول نۇكتەنى ابايسىز باسىپ قالعان ادام، وتكەن تاريحتىڭ، ونداعى قاندى سوعىستىڭ كۋاسى بولادى ەكەن.

 عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، جەر بەتىندە ءتۇرلى قۇبىلىستار قايتالانىپ تۇراتىن انامولدى نۇكتەلەر جەتكىلىكتى. ءبىراق ونداي جەرلەردە بولاتىن تىلسىم قۇبىلىستاردىڭ قۇپياسىن عىلىم ءالى تولىققاندى شەشە العان جوق. جالپى، بۇل جۇمباق قۇبىلىستى پاراپسيحولوگتار «حونتينگ» دەپ اتايدى. بۇل تەرمين «كەيبىر ەلەستەردىڭ بەلگىلى ءبىر گەوگرافيالىق نۇكتەگە بايلانۋى» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. كەيدە مۇنداي ورىنداردا ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە جۇزدەگەن ەلەستەر پايدا بولادى. حوتينگتەر قاندى شايقاستار وتكەن جەرلەردە ءجيى بايقالاتىنىن دا سان ءتۇرلى ويلارعا جەتەلەيدى.. .

 وسىنداي ورىنداردىڭ ءبىرى فرانتسياداعى ەدجحيللدىڭ ماڭىندا 1743 -جىلى حانزادا رۋپەرت پەن وليۆەر كرومبەلدىڭ وتريادتارى ولىسپەي بەرىسپەيتىندەي شايقاسقا تۇسكەن جەردە بار. شايقاستان كەيىن ۇرىس بولعان جەردە 5000 نان استام ادامنىڭ جانسىز دەنەسى شاشىلىپ قالعان. ءبىر اي وتكەن سوڭ جەرگىلىكتى باقتاشىلار بۇرىن بولماعان كەرەمەتتى كوردى. اسپاندا ولاردىڭ كوز الدارىندا كورول مەن پارلامەنتتىڭ ارميالارى جان الىسىپ، جان بەرىستى. تاعى دا باراباندار قاعىلىپ، قارۋلاردىڭ سارت- سۇرت دىبىسى ەستىلىپ، قاندى قىرعىن باستالدى.. . سودان بەرى بۇل ايماقتاعىلار وسى شايقاستىڭ ەلەسىن مەزگىل- مەزگىل بايقاپ كەلەدى. وسىعان ۇقساس جايلار كەيدە رەسەي اسپانىندا دا پايدا بولادى. ماسەلەن، ادەتتەن تىس قۇبىلىستاردى زەرتتەۋمەن اينالىساتىن «فەنومەن» كوميسسياسىنا كەمەروۆو وبلىسىنداعى پروكوپيەۆسك قالاسىنىڭ تۇرعىنى الەكساندرا ۆاسيليەۆنا ۋشاكوۆادان مىناداي حات كەلگەن: «وتان سوعىسى باستالار الدىندا بالا كەزىمدە مەن «اسپانداعى شايقاستى» كوردىم. كەشكىلىك ساعات 10 دار شاماسىندا اپكەم ەكەۋىمىز مونشادان شىقتىق. مەن اسپانعا قاراپ، قورىققانىمنان شىڭعىرىپ جىبەردىم. وندا الىپ سالت اتتىلار ءبىرىن- ءبىرى قىلىشپەن شاۋىپ، قان- جوسا قىلىپ جاتتى. ادامنىڭ جانىن تۇرشىكتىرەتىن شايقاس كينوعا ءتۇسىرىپ جاتقان ساتتەگىدەي تولىق تىنىشتىقتا ءوتتى.. . اپكەم اسپانعا جالتاقتاي قاراپ، مەنىڭ قولىمدى قىسا ۇستاپ ءجۇرىسىن جىلدامداتا ءتۇستى. سول كۇنى ءتۇنى بويى كوز ىلمەي شىقتىق. ءبىرازدان كەيىن ەسىكتىڭ الدىنا شىققانىمدا، اسپاننان جاڭاعى قۇبىلىستى كورە المادىم. بۇرىن- سوڭدى مۇنداي قۇبىلىستى كورگەن ەمەسپىن. كوپ كىتاپتاردى پاراقتاپ، كورگەن جۇمباعىما جاۋاپ ىزدەدىم. ءبىراق ماردىمدى جاۋاپ تابا المادىم. بالكىم، سول شايقاستى مەنەن باسقا بىرەۋلەر دە كورگەن بولار. حابار كۇتەمىن» .

ءيا، «ەلەس ارميالار» مەن «ەلەس شايقاستاردىڭ» اسپاندا پايدا بولۋى جۇمباعى باياعىدان بار جانە ءبىزدىڭ ويىمىزشا، وسى كۇنگە دەيىن ونى ەشكىم تولىق شەشە العان جوق. 1982 -جىلى كەڭەس ەلىنىڭ اسكەري ۇشقىشتارى ۋكراينا اسپانىندا كەتىپ بارا جاتىپ، كەنەتتەن «ۋاقىت ويىعىنا» تاپ بولعان. سوندا ولاردىڭ كورگەنى.. . تومەندە قىزىل جۇلدىزى بار كەڭەس ەلىنىڭ اۋىر بومبىلاۋشى ۇشاعىن نەمىستىڭ ۇشقىر يسترەبيتەلدەرى قۋالاپ اتقىلاپ ءجۇر. ودان تومەندە، ياعني جەردە قىم- قيعاش سوعىس ءجۇرىپ جاتىر. جارىلىپ جاتقان سنارياد، بومبى، اتويلاپ ءبىر- بىرىنە قارسى ۇمتىلعان اسكەر، قاپتاعان تانك.. . بۇل ارينە ساناۋلى سەكۋندتەر ىشىندە ۇشقىشتارعا كورىنگەن كورىنىس ەدى. ىلە تاڭ- تاماشا سوعىس كوزدەن عايىپ بولعان. وسى جەرگە قايتا اينالىپ كەلگەن ۇشقىشتار قايتىپ الگى مايداندى كورە الماعان.. . شاماسى بۇل «ۋاقىت ويىعىندا» ساقتالىپ قالعان ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ءبىرى كورىنىسى بولسا كەرەك.. .

مۇنداي جۇمباق قۇبىلىستاردىڭ تىزبەگى وسىمەن شەكتەلىپ قالمايدى. ازىرگە ولارعا تولىققاندى تۇسىنىك بەرىلگەن جوق. ءبىراق عالىمدار «ۋاقىت ويىعى» ەشقانداي ميستيكامەن بايلانىستى ەمەس، شىندىق دەگەن پىكىردە.

 اينۇر قازىكەنوۆا